منظومه (ادبیات): تفاوت میان نسخه‌ها

از دوران [[انقلاب مشروطیت ایران|مشروطیت]] (۱۳۲۴ - ۱۳۲۷ق) به بعد منظومه‌ها هم از لحاظ قالب و هم از لحاظ مضمون تحول یافتند، به طوری که تعریفی که با توجه به منظومه‌های سنتی برای منظومه داده شد، در مورد بسیاری از منظومه‌های متأخر صدق نمی‌کند و با آن‌که بعضی از آن‌ها، شکل داستانی خود را حفظ کرده‌اند، اما بسیاری از آثاری که امروزه به منظومه معروف شده‌اند، داستان نیستند و تنها خصوصیت بارز آنها طولانی بودن نسبی و وجود حوادثی است که در آن جریان دارد و آن‌ها را از دیگر آثار شعری متمایز می‌کند. اولین نشانه‌های این تحول را می‌توان در منظومه‌های میرزاده عشقی یافت که بیش‌تر در قالب [[مسمط]] یا [[ترکیب بند|ترکیب‌بند]] سروده شده‌اند و بعضی از آن‌ها از جمله منظومۀ ''نوروزی‌نامه'' (۱۲۹۷) و ''کفن سیاه'' بیش از آن‌که جنبۀ داستانی داشته باشند، شرح تأثرات و خاطرات شاعر هستند. تحول در قالب و مضمون منظومه‌ها با تحول شعر فارسی و ظهور [[شعر نو]] شکل چشمگیری به خود گرفت. [[افسانه (منظومه)|افسانه]] (۱۳۰۱) اثر [[نیما یوشیج]] منظومه‌ای غنایی است که از لحاظ شکل و محتوا و همچنین وزن در شعر فارسی تازگی دارد. منظومۀ ''سه تابلو مریم'' (۱۳۰۲) اثر میرزاده عشقی و ''خانوادۀ سرباز'' (۱۳۰۵) و ''مانلی'' اثر نیما یوشیج هرچند شکل داستانی دارند، از نظر قالب با منظومه‌های سنتی کاملا متفاوتند. بخش بزرگی از شعر معاصر فارسی را منظومه‌هایی تشکیل می‌دهند که در قالب‌های مختلف شعر نو و با برداشتی تازه از منظومه سروده شده‌اند. ''مرغ آمین'' و ''پادشاه فتح'' (اثر نیما یوشیج)؛ ''پادشاه شهر سنگستان''، ''شکار و مرد و مرکب'' (اثر [[اخوان ثالث، مهدی (مشهد ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۶۹ش)|مهدی اخوان ثالث]])، [[صدای پای آب]] و [[مسافر]] (اثر [[سپهری، سهراب (کاشان ۱۳۰۷ـ تهران ۱۳۵۹ش)|سهراب سپهری]])، [[آرش کمانگیر]] (اثر [[کسرایی، سیاوش|سیاوش کسرایی]]) و [[ایمان بیاوریم به آغاز فصل سرد]] (اثر [[فروغ فرخزاد]]) از جمله منظومه‌های موفق معاصر هستند.